Sở hữu trí tuệ trong hoạt động thương mại của doanh nghiệp

Mới đây, vấn đề sở hữu trí tuệ một lần nữa trở thành chủ đề được quan tâm khi các cơ quan chức năng triển khai các biện pháp tăng cường thực thi, kiểm tra và xử lý vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt đối với hàng giả, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, vi phạm bản quyền trên môi trường số, nội dung vi phạm quyền sở hữu trí tuệ do AI tạo ra.

Tài sản sở hữu trí tuệ

Khi nhắc đến sở hữu trí tuệ, nhiều doanh nghiệp thường chỉ nghĩ đến việc đăng ký nhãn hiệu, đăng ký quyền tác giả hoặc đăng ký kiểu dáng công nghiệp. Thế nhưng chưa đủ. Một doanh nghiệp hiện nay có thể đang sở hữu rất nhiều tài sản trí tuệ mà không nhận ra: tên thương mại, biểu trưng, khẩu hiệu, thiết kế bao bì, hình ảnh sản phẩm, nội dung website, bài viết truyền thông, video quảng cáo, tài liệu đào tạo, phần mềm nội bộ, dữ liệu khách hàng, công thức sản phẩm, bí mật kinh doanh, quy trình vận hành, thiết kế giao diện ứng dụng, ...

Vi phạm bản quyền trên môi trường số

Đối với doanh nghiệp bán hàng online, việc việc sử dụng hình ảnh sản phẩm của bên khác, sao chép mô tả sản phẩm, dùng biểu trưng hoặc dấu hiệu nhận diện của thương hiệu khác để thu hút lượt truy cập, đặt tên gian hàng gây nhầm lẫn, hoặc bán sản phẩm có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu đều có thể dẫn tới việc bị khiếu nại, khóa gian hàng, gỡ sản phẩm, xử phạt hoặc bị yêu cầu bồi thường.

Sử dụng công cụ AI để tạo nội dung

Sự phát triển của AI đang làm thay đổi rất nhanh cách doanh nghiệp tạo nội dung. Hiện nay, doanh nghiệp có thể dùng AI để viết bài, thiết kế hình ảnh, dựng video, tạo giọng đọc, lên ý tưởng quảng cáo, tạo mẫu bao bì, tạo nhân vật thương hiệu hoặc hỗ trợ thiết kế giao diện sản phẩm. Việc này giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí và tạo ra nhiều phương án sáng tạo hơn so với cách làm truyền thống.

Tuy nhiên, khi AI được sử dụng thường xuyên trong hoạt động thương mại, doanh nghiệp cũng cần kiểm soát kỹ hơn về mặt sở hữu trí tuệ. Cần xem xét dữ liệu đầu vào có sử dụng tác phẩm, hình ảnh, nhãn hiệu hoặc tài liệu của bên khác hay không; sản phẩm do AI tạo ra có quá giống tác phẩm, nhân vật, bao bì, hình ảnh quảng cáo hoặc phong cách nhận diện của bên khác hay không; người thực hiện có đủ đóng góp sáng tạo để xác lập quyền đối với sản phẩm cuối cùng hay không; và doanh nghiệp có được quyền sử dụng đầu ra của công cụ AI cho mục đích thương mại hay không.

Sở hữu trí tuệ đang trở thành tiêu chuẩn trong giao dịch, đầu tư và xuất khẩu

Khi doanh nghiệp gọi vốn, chuyển nhượng dự án, nhượng quyền thương mại, mở rộng chuỗi, xuất khẩu sản phẩm hoặc hợp tác với đối tác nước ngoài, hồ sơ sở hữu trí tuệ là một trong những nội dung được rà soát. Doanh nghiệp có hệ thống sở hữu trí tuệ được quản lý tốt, có thể trở thành tài sản định giá, chuyển nhượng, cấp phép, nhượng quyền, góp vốn hoặc khai thác thương mại.

Sở hữu trí tuệ không còn là vấn đề chỉ dành cho các tập đoàn công nghệ, thương hiệu quốc tế hay doanh nghiệp xuất khẩu. Mọi doanh nghiệp có tên gọi, logo, sản phẩm, nội dung, dữ liệu, website, fanpage, gian hàng online hoặc chiến dịch quảng cáo đều đang tham gia vào hệ sinh thái sở hữu trí tuệ.

Doanh nghiệp càng cần chủ động hơn trong bối cảnh pháp luật được cập nhật, cơ quan quản lý tăng cường thực thi, thương mại điện tử phát triển mạnh và AI làm thay đổi cách tạo lập nội dung. Một doanh nghiệp biết bảo vệ tài sản trí tuệ của mình và tôn trọng tài sản trí tuệ của người khác sẽ có nền tảng vững hơn để phát triển thương hiệu, mở rộng thị trường và tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Luật sư Nguyễn Linh